Մաթեմատիկա 04.04.2025

Միևնույն նշան ունեցող երկու ռացիոնալ թվերի արտադրյալը  դրական ռացիոնալ թիվ է, որի բացարձակ արժեքը հավասար է արտադրիչների բացարձակ արժեքների արտադրյալին։

Տարբեր նշաններ ունեցող երկու ռացիոնալ թվերի արտադրյալը բացասական ռացիոնալ թիվ է,որի բացարձակ արժեքը հավսար է արտադրիչների բացարձակ արժեքների արտադրյալին։

Միևնույն նշանն ունեցող ռացիոնալ թվերի քանորդը , դրականռացիոնալ թիվ է, որի բացարձակ արժեքը հավասար է բաժանելի և բաժանարարի բացարձակ արժեքների քանորդին։

Տարբեր նշաններ ունեցող ռացիոնալ թվերի քանորդը բացասական թացիոնալ թիվ է, որի բացարձակ արժեքը հավասար է բաժանելի և բաժանարարի բացարձակ արժեքների քանորդին։

ա) (-17/12) * (-4/7) = 68/84
բ) (-8/5) * (-25/64) = 200/320 = 20/32
գ) (+6/19) * (+25/27) = 150/513
դ) (+11 7/9) * (+1/5) = 106/9 * 1/5 = 106/45
ե) (-2/9) * (-9/10) = 18/90
զ) (-7 41/50) * (1/4) = 391/50 * 1/4 = 391/200

ա) (-9/10) * (+5/7) = -45/70 = 9/14
բ) (+24/7) * (-56/81) = -1344/567 = 192/81
գ) (+14/15) * (-35/63) = -490/945 = 98/189
դ) (-42/37) * (+15/28) = -630/1036
ե) (+12 2/3) * (-6/11) = -38/3 * 6/11 = 228/33
զ) (-18 1/5) * (+21/50) = -91/5 * 21/50 = 1911/250

ա) (+30 6/7) * (+2 7/8) = 60 42/56
բ) (-1 4/5) * (-8 3/7) = 8 12/35
գ) (-6 3/10) * (-2 11/25) = 12 33/250
դ) (-4 6/7) * (+8/9) = 34/7 * 8/9 = -272/63
ե) (-3 3/4) * (+4 91/100) = -12 273/400
զ) (+9 4/9) * (-8 14/15) = -72 56/135

ա) (- 3 2/5) * (+2 4/5) * 0 = 0 
բ) (+ 3/5) * (-6 73/100) * 0 = 0
գ) (- 1/5) * (-6/25) * 0 = 0
դ) 0 * (-4 11/12) * 0 = 0
ե) (+7 1/5) * (+3 2/3) * 0 = 0
զ) (-1/7) * (-1/70) * 0 = 0

ա) (+4/5) : (+1/8) = 352/59
բ) (-8/9) : (-2/3) = 24/12 = 2
գ) (-5 6/7) : -(9 5/14) = 41/7 : 131/14 = 574/917
դ) (+17 1/2) : (+4 2/15) = 35/2 : 62/15
ե) (-1 9/17) : (-2/17) = 26/17 : 2/17 = 34/442 = 17/221
զ) (-12 3/5) : (-3 1/2) = 63/5 : 7/2 = 126/35

ա) (-7/8) : (+5/16) = -14/5
բ) (+4/15) : (-2/25) = -10/3 
գ) (-4 3/4) : (+1 9/10) = -19/4 : 19/10 = -10/4 = -5/2 
դ) (-11 4/7) : (+24 5/14) = -81/7 : 341/14 = -162/341
ե) (+17 3/8) : (-16 7/16) = 139/8 : (-263/16) = -278/263 
զ) (+113 2/5) : (-63/100) = 567/5 : (-63/100) = -11340/63 = 180

ա) (+8 1/5) : (-41/100) * 0= 0
բ) (-15/17) : (-9/11) * 0 = 0
գ) (-25/29) : (+14/15) * 0 = 0 
դ) 0: (-6 2/10) * 0 = 0
ե) 0 : (+1 1/4) * 0 = 0
զ) (+5) : (-141/25) * 0= 0 

ա) (- 17 14/25 + 8 1/25) : (-7/25) = 439/25 + 201/25 = 640/25 : (-7/25) = 640/7
բ) (-7/9 + 4/5) : (-7/10) = (-35 + 36)/45 : (-7/10) = 1/45 : (-7/10) = -10/315 = 2/63
գ) (-18 2/9 – 11 1/3) : (-8/9) = (-164/9 – 34/3) : (-8/9) = (-164 – 102)/9 : (-8/9) = -266/9 : (-8/9) = 266/8 = 133/4
դ) (20 5/7 – 1 3/14) : (-5 5/28) = (145/7 – 17/14) : (-145/28) = (290 – 17)/14 : (-145/28) = 273/14 : (-145/28) = 546/145

Մայրենի 04.04.2025

1.Լրացրու՛ բաց թողնված տառերը.

աղջիկ, աղքատ, այսօր, առաջին, արգելել, երգ, արդար, արձակուրդ, բարձր, անօգնական, զարթնել, երջանիկ, երփներանգ, համբուրել, նուրբ, հագնել, ճամփա, ընթերցել, համերգ, տնօրեն, թագավոր, որսորդ, բախտ:

2. Ո՞ր նախադասության ընդգծված բառը «հարազատ» չէ մյուս ընդգծվածներին:

Ա. Նրա ջերմ խոսքերը քո մասին են:

Բ.Ընթերցածիս մասին այժմ չեմ խոսի:

Գ.Նրա մասին վատ լուրեր են պտտվում:

Դ.Մեքենայի այդ մասին ես ծանոթ եմ:

3. Պատասխանի տարբերակներից մեկն ընտրի՛րորը կդառնա ներքոնշյալ առաջին բառի վերջը և երկրորդ բառի սկիզբը:

Օձ+(…)(…) +ա+տեսակ

Ա. ձուկ

Բ. գույն

Գ. երես

Դ.ցող

4. Ստորև բերված ո՞ր դարձվածքով կարելի է բնորոշել անամոթ մարդուն:

Ա. կոպեկի համար մեռած 

Բ. ոտքի կոխան դարձնել 

Գ. հազար մաղով անցկացրած 

Դ. գրքի մի երեսը կարդալ

5. Պատասխանի տարբերակներից ո՞րն է նախադասության մեջ գրվում փոքրատառով՝ բացի նախադասության սկզբից։

Ա.Կարեն

Բ.Գորիս

Գ.Հայաստանցի

Դ.Ներսես Շնորհալի

6. Կենդանիների ո՞ր զույգը պետք է տեղադրել, որպեսզի առածն ամբողջանա՝  «.…ի հետ …. ն է ուտում, տիրոջ հետ վա՜յ կանչում»:

Ա. աղվես, կրիա

Բ. առյուծ, արջ

Գ. շուն, կատու

Դ. գայլ, գառ

7. Պատասխանի տարբերակներում նշված բառերից ո՞րն է կազմվում «տնական» բառի բոլոր տառերով:

Ա. տնանկ

Բ. ականատ

Գ. տնկարան

Դ. աննկատ

8. Նշված բառերից որո՞ւմ ան-ը նախածանց չէ:

Ա.անկոթ

Բ.անկում

Գ.անպոչ

Դ.անկուշտ

Հին Հռոմ

  • Որտե՞ղ է ձևավորվել Հռոմեական քաղաքակրթությունը, և ինչպիսի՞ բնական պայմաններ է ունեցել այդ տարածքը։

Հռոմեական քաղաքակրթությունը ձևավորվել է Ապենինյան թերակղզում: Այստեղ կան ջրառատ նավարկելի գետեր, իսկ հողը բերրի է: Բարենպաստ կլիմայական և աշխարհագրական պայմանների շնորհիվ երկրագործությունը և անասնապահությունը վաղ ժամանակ ներից կարևոր տեղ ունեին բնակչության կյանքում:

  • Ովքե՞ր էին Հռոմ քաղաքի հիմնադիրները՝ ըստ ավանդության։ Ե՞րբ է այն հիմնադրվել։

Ըստ ավանդության՝ քաղաքը հիմնադրվել էր Հռոմուլոսի կողմից յոթ բլուրների վրա Ք. ա. 753 թ.։

  • Ի՞նչ ձևով էր կառավարվում Հռոմը սկզբնական շրջանում։ Ինչպիսի՞ փոփոխություն տեղի ունեցավ Ք. ա. VI դարի վերջերին։

Սկզբում Հռոմում գոյություն ուներ արքայական իշխանություն: Սակայն Ք. ա. VI դարի վերջերին հռոմեացիները վտարեցին վերջին արքային, և սկսվեց Հին Հռոմի պատմության հանրապետության շրջանը:

  • Նկարագրի՛ր Ապենինյան թերակղզու աշխարհագրական դիրքն ու կլիմայական պայմանները։ Ինչպե՞ս են դրանք նպաստել տնտեսության զարգացմանը։

Ապենինյան թերակղզի Եվրոպայի խոշորագույն թերակղզիներից է։ Գտնվում է աշխարհամասի հարավում և ողողվում է Միջերկրական ծովի ջրերով։ Թերակղզում են գտնվում Իտալիա, Սան Մարինո և Վատիկան պետությունները։ Թերակղզու տարածքը 131,000 կմ² է, երկարությունը՝ 1100 կմ, իսկ լայնությունը՝ 130-300 կմ։

  • Ո՞ր երեք ցեղերն էին ապրում Հռոմում արքայական դարաշրջանի ժամանակ։ Ինչ դեր ուներ Ծերակույտը (Սենատը)։

Արքայական դարաշրջանի Հռոմում (Ք. ա. VIII-VI դդ.) հիմնականում ապրում էին երեք ցեղեր` լատիններ, սաբիններ, էտրուսկներ

Բոլոր գործադիր պաշտոնյաները հաշվետու էին ծերակույտի առջև:

  • Ովքե՞ր էին պատրիկները և պլեբեյները։ Ինչպիսի՞ տարբերություն կար նրանց իրավական կարգավիճակի միջև։

Հռոմի բնակչությունը բաժանվում էր երկու խավի՝ պատրիկների (վերնախավ, ազնվատոհմիկներ) և պլեբեյների (բառացի՝ դրսից լցված)։ 

  • Ի՞նչ էր մագիստրատուրան։ Ո՞վքեր էին ամենակարևոր մագիստրատները Հռոմում։

Հռոմի հանրապետությունում գոյություն ուներ ընտրովի գործադիր իշխանության ճյուղավորված համակարգ՝ մագիստրատուրա: Գերագույն մագիստրատները երկու կոնսուլներն էին: Նրանք ընտրվում էին մեկ տարով և ղեկավարում էին նաև բանակը: Հռոմում կարևոր պաշտոնյա էր նաև ժողովրդական տրիբունը: 

  • Ի՞նչ էր վետոյի իրավունքը։ Ո՞ր պաշտոնյան ուներ այդ իրավունքը և ինչու էր նա անձեռնմխելի։

Հռոմում կարևոր պաշտոնյա էր նաև ժողովրդական տրիբունը: Նրա անձն անձեռնմխելի էր, և նա վետոյի (լատիներեն՝ արգելում եմ) իրավունք ուներ: Կարող էր արգելք/ վետո/ դնել յուրաքանչյուր որոշման կամ օրենքի նախագծի վրա:

  • Ո՞ր պաշտոնը էր Հռոմում ստեղծվում արտակարգ իրավիճակներում։ Ինչ իրավասություններ ուներ դիկտատորը։

Պետության համար արտակարգ ծանր իրավիճակներում Հռոմում 6 ամիս ժամկետով ընտրվում էր արտակարգ լիազորություններով օժտված պաշտոնյա՝ դիկտատոր: Նա կարող էր այդ ընթացքում կառավարել առանց հաշվի առնելու պետական մարմինների կարիքը: 

  • Ինչո՞ւ էր մագիստրատների աշխատանքը անվարձատու։ Ի՞նչ էր դա նշանակում հռոմեացիների համար

Մագիստրատուրաներում աշխատանքը չէր վարձատրվում, քանի որ դա համարվում էր ոչ թե աշխատանք, այլ մարդուն տրված պատվավոր գործ: 

Մայրենի 03.04.2025

1.Ընդարձակի՛ր տեքստը՝ գրելով համապատասխան լրացումներ:
Խաղաղ երեկո էր: Անամպ երկնքում մայր էր մտնում կարմիր արևը: Լուռ փողոցներում ու սիրուն այգիներում զբոսնում են երիտասարդները: Հանկարծ փչեց ուժեղ քամին: Քիչ անց սկսվեց հորդ անձրև, ուժեղ քամին դարձավ սարսափելի փոթորիկ: Որոտաց ուժեղ կայծակը, և գողոցեիկ օրը մռայլվեց:

2. Բառակազմության ենթարկի՛ր հետևյալ բառերը: (Ուշադրություն դարձրու բառերի գրության ձևին. սովորի՛ր)

  1. վայրէջք – վայր – էջք
  2. երբևէ – երբ – և – է
  3. երբևիցե – երբ-և-իցե
  4. վարդազգի- վարդ-ազգի
  5. մարդկային-մարդ-իկ-ային
  6. ամենաէական – ամենա – էական
  7. բազմերանգ – բազմ-երանգ
  8. ծովեզր – ծով – եզր
  9. մանրէ – մանր-է
  10. նորեկ-նոր-եկ
  11. վերելք-վեր -ել-ք
  12. լայնէկրան-լայն – էկրան
  13. կիսաեփ-կես-ա-եփ
  14. խմբերգ-խումբ-երգ
  15. էակ-է-ակ
  16. իշուկ-էշ-ուկ

    3. Հարցում արտահայտող բառի փոխարեն պահանջվող ձևով գրի՛ր թանգարան բառը:

    Տարիներ շարունակ թանգարանը սիրով ընդունում էր այցելուներին:
    Թանգարանի տնօրենը ոգևորվել էր նոր գտածոյով:
    Չի կարողանում կտրվել իր ստեղծած թանգարանից:
    Ինչքա՜ն ենք հպարտանում ձեռագիր մատյանների թանգարանով:
    թանգարանում ամեն ինչ նույնն էր, տարիներն այնտեղ ոչինչ չէին փոխել:

    4.Փակագծում տրված գոյականները համապատասխանեցրու նախադասությանը:
    Ոչ մի քայլ չի կարողանում անել առանց օգնության:
    Մարզիկը հանդիսատեսների համակրանքից բացի գավաթն էլ շահեց:
    Ռադիոընդունիչ և թթվածնի բալոններ կային տակառի մեջ:
    Բոլոր ծովերը կապվում են օվկիանոսների հետ:
    Ըստ օրինակի՝ տասը նախադասություն գրեցի:
    Պարզվում է, որ ձկներին դեպի ցանցն են հրապուրում զանազան ձայներո

Լուսնի անդրադարձումը :Հայլիներ

Լույսի աղբյուրները տեսանելի են նրանց արձակած լույսի շնորհիվ։

Այն մարմինները, որոնք լույս չեն արձակում, սակայն տեսանելի են, քանի որ անդրադարձնում են լույսի աղբյուրներից իրենց վրա ընկած լույսը՝ հանդիսանում են լույսի երկրորդային աղբյուրներ։

Լույսը լավ են անդրադարձնում հայելային, ողորկ մակերևույթները։Փորձը հաստատում է, որ հայելիները լույսն անդրադարձնում են որոշակի օրենքով, որը կոչվում է անդրադարձման օրենք։Ընկնող ճառագայթը և անդրադարձած ճառագայթը հայելու մակերևույթին տարված ուղղահայացի հետ կազմում են հավասար անկյուններ։Ընկնող ճառագայթի և հայելու մակերևույթին տարված ուղղահայացի կազմած անկյունը կոչվում է անկման անկյուն:Անդրադարձած ճառագայթի և հայելու մակերևույթին տարված ուղղահայացի կազմած անկյունը կոչվում է անդրադարձման անկյուն:Լույսի անդրադարձման անկյունը հավասար է անկման անկյանը:

Հայելիները լինում են հարթ, ուռուցիկ և գոգավոր:

Անդրադարձման երևույթի վրա է հիմնված հարթ հայելում առարկայի պատկերի ստացումը: Երբ առարկան տեղադրում ենք հայելու առջև, մեզ թվում է, որ ճիշտ իր նման մեկ այլ առարկա գտնվում է հայելու հետևում: Դա առարկայի պատկերն է:

Առարկայի պատկերը հայելում կեղծ է:

Առարկայի պատկերը հայելում միշտ ուղիղ է, այսինքն՝ շրջված չէ:

Առարկայի պատկերը հայելուց ունի նույն հեռավորությունը, ինչ առարկան:

Առարկայի պատկերի չափերը հավասար են առարկայի չափերին:Ի տարբերություն այլ մակերևույթների՝ հայելին գրեթե ամբողջովին անդրադարձնում է իր վրա ընկնող լույսը:Հայելային որոշ հատկություններ ունի ջրի անշարժ մակերևույթը, որում նույնպես կարելի է տեսնել շրջապատի մարմինների ոչ շատ հստակ պատկերը:

Անդրադարձումը լինում է հայելային և ցրիվ:

Հայելային մակերևույթներից լույսն անդրադառնում է զուգահեռ փնջերով՝ հայելային:

Խորդուբորդ մակերևույթներից լույսն անդրադառնում է տարբեր ուղղություններով՝ ցրիվ։ 

Կինոթատրոններում լույսի ցրիվ անդրադարձում առաջացնելու համար օգտվում են խորդուբորդ մակերևույթով էկրաններից, որպեսզի այն տեսանելի լինի դահլիճի բոլոր մասերից և չփայլի ինչպես ձեր գրատախտակը:

Լույսի ցրիվ անդրադարձման շնորհիվ են ծառերը, շենքերը և այլ առարկաներ երևում բոլոր կողմերից:

Լույսի բեկումը,ոսպնյակներ

Լույսի ճառագայթի ուղղության փոփոխությունը մի միջավայրից մյուսին անցնելիս, կոչվում է լույսի բեկում:

Լույսի բեկմամբ են բացատրվում բազմաթիվ օպտիկական երևույթներ. բերենք դրանցից մի քանիսը՝

1. ջրամբարի խորությունը մեզ թվում է ավելի փոքր քան իրականում է,  

2. ջրով լի բաժակի մեջ մտցված ձողիկը թվում է կոտրված,

3. հորիզոնի նկատմամբ Արեգակի և աստղերի դիրքը թվում է իրականից ավելի բարձր, իսկ Արեգակի չափերն ավելի մեծ, երբ այն հորիզոնին մոտ է:

4.մթնոլորտի անհամասեռությամբ և նրանում լույսի բեկմամբ է պայմանավորված աստղերի առկայծումը և օդատեսիլի (միրաժ) առաջացումը:

Ոսպնյակներ

Գործնական մեծ նշանակություն ունի լույսի բեկման երևույթը ոսպնյակներում:

Գնդային մակերևույթներով սահմանափակված ապակենման մարմինները կոչվում են ոսպնյակներ:

Գնդային մակերևույթներով սահմանափակված ապակենման մարմինները կոչվում են ոսպնյակներ:

Օրինակ

Ոսպնյակներ են ակնոցի, խոշորացույցների ապակիները:

Ոսպնյակները լինում են հավաքող և ցրող:


Օրինակ
Ոսպնյակներ են ակնոցի, խոշորացույցների ապակիները:Ոսպնյակները լինում են հավաքող և ցրող:
Հավաքող (ուռուցիկ) ոսպնյակների միջին մասը ավելի հաստ է, քան եզրային մասերը։

Երբ լույսի զուգահեռ ճառագայթներն ընկնում են հավաքող ոսպնյակի վրա, դրանից անցնելուց հետո հավաքվում են մի կետում: Այդ կետը կոչվում է ոսպնյակի կիզակետ: Հավաքող ոսպնյակը ունի երկու իրական կիզակետ:
Հավաքող ոսպնյակի օգնությամբ կարելի է Արեգակից եկող լուսային էներգիան հավաքել մի կետում և այրել թուղթը:Ցրող (գոգավոր) ոսպնյակների եզրերը հաստ են, իսկ միջին մասը՝ բարակ։Ցրող ոսպնյակի վրա ընկնող զուգահեռ ճառագայթները դրանից դուրս են գալիս ցրված: Մի կետում հավաքվում են նրանց շարունակությունները: Այդ կետը կոչվում է ոսպնյակի կեղծ կիզակետ: Ցրող ոսպնյակը ունի երկուկեղծ կիզակետ:

Հավաքող և ցրող ոսպնյակները օգտագործվում են բազմազան օպտիկական սարքերում՝ ճառագայթների ընթացքը պահանջվող ձևով փոփոխելու համար:

Դրանք օգտագործվում են մանրադիտակներում, աստղադիտակներում, լուսանկարչական ապարատում, հեռադիտակներում, խոշորացույցներում և այլն:

Լրացուցիչ աշխատանք

Պատասխանել հարցերին

  1. Ե՞րբ է լույսը բեկվում? Ինչո՞վ է լույսի բեկումը տարբերվում անդրադարձումից:

    Լույսը բեկվում է, երբ այն անցնում է մի միջավայրից մյուսին՝ ունենալով տարբեր խտություն (օրինակ՝ օդից ջրի կամ ապակիի մեջ): Բեկման արդյունքում լույսի ճառագայթը փոխում է իր ուղղությունը՝ կախված միջավայրի խտությունից: Անդրադարձումը տեղի է ունենում, երբ լույսը հարվածում է մակերեսին և հետ է վազում՝ չանցնելով մյուս միջավայր, այսինքն՝ ճառագայթը չի փոխում իր միջավայրը:
  2. Ի՞նչ է ոսպնյակը:

    Ոսպնյակը խոտաբույսի նման ձև ունեցող ապակի կամ այլ թափանցիկ նյութից պատրաստված օբյեկտ է, որն օգտագործվում է լույսի ճառագայթները կենտրոնացնելու կամ տարածելու համար: Ոսպնյակները օգտագործվում են տարբեր օպտիկական սարքերի մեջ՝ տեսախցիկներից մինչև միկրոսկոպներ:
  3. Ո՞ր կետն է կոչվում ոսպնյակի կիզակետ:

    Ոսպնյակի կիզակետը այն կետն է, որտեղ կենտրոնացած են լույսի ճառագայթները, երբ դրանք անցնում են ոսպնյակի միջով և կենտրոնանում են մեկ վայրում: Կիզակետը գտնվում է ոսպնյակի մի կողմում՝ ճառագայթների ուղղությանը համընթաց:
  4. Ի՞նչ օրենքով է կատարվում լույսի անդրադարձումը:

    Լույսի անդրադարձման օրենքը նշում է, որ անդրադարձման անկյունը հավասար է ընկալման անկյան հետ: Այսինքն՝ այն անկյունը, որը լույսը կազմում անկյունը ներս ընկալման մակերեսի հետ, հավասար է այն անկյունին, որը լույսը կազմում անդրադարձման մակերեսի հետ:
  5. Նշի՛ր հայելիների տեսակները:

    Հայելիների երկու հիմնական տեսակներ կան՝
    • Հարթ հայելիներ (հարթ մակերեսներով): Դրանք ունեն ճշգրիտ, ուղիղ անդրադարձումներ և լայն տարածքում օգտագործվում են, օրինակ՝ սանհանգույցներում կամ մեքենաների մեջ:
    • Կորղակավոր հայելիներ (կորղակված մակերեսներ): Այս հայելիները ունեն ծուռ մակերևույթներ, որոնք օգնում են լույսը բեկելու տարբեր ուղղություններում: Դրանք օգտագործվում են տիեզերական դիտարկումներում, տեսախցիկներում, հեռուստացույցներում:
  6. Ո՞ր անկյուն է կոչվում անդրադարձման անկյուն:

    Անդրադարձման անկյունը այն անկյունն է, որը լույսի ճառագայթը կազմում է մակերեսի հետ, երբ այն հետ է բերվում: Այս անկյունը հավասար է ընկալման անկյան հետ, ըստ լույսի անդրադարձման օրենքի:

Նշված հարցերը վերաբերում են օպտիկայի հիմնական օրենքներին ու կոնցեպտներին:

Մայրենի 01.04.2025

Երեքշաբթի

1.Հետևյալ բառերը բաժանիր բաղադրիչների.

Ավտոմեքենա- ավտո-մեքենա

Վազքուղի-վազք-ուղի

Գնդակ-գն-դակ

Անհայտ-ան-հայտ

Մթություն-մթութ-յուն

Արևելք-արև-ելք

Քանդակագործ-քանդակ-գործ

Երկրագունդ-երկրա-գունդ

Ճանապարհ-ճանա-պարհ

2. Նշի՛ր, թե նախադասության անդամներն ինչ խոսքի մաս են.

Ամպի որոտը խլացրեց շրջակայքը:
Ամպի -գոյական

Կանգառում կանգնած մարդիկ սպասում էին երթուղու:
Մարդիկ- գոյական

Պատուհանից ներս թափանցող արևի շողերը լուսավորել էին սենյակը:
շողեր-գոյական

3. Ընդարձակի՛ր նախադասությունները ինչպիսի՞ և ինչպե՞ս հարցերի օգնությամբ.

Երկինքը մռայլվեց:
Ամպամած երկինքը մռայլվեց։

Աղջիկը քայլում էր:
Գեղեցիկ աղջիկը քայլում էր

Ուսուցիչը բարկացավ:
Համբերատար ուսուցիչը բարկացավ։

4. Կետերի փոխարեն գրի՛ր համապատասխան տառը.

Կարևոր, հոգատար, լայն.կրան, օդաչու, որսորդ, անօգուտ, ամենաորակյալ, վերելք, վայրեջք, պարերգ, կրակ, ամենաէական, առօրյա, տնօրեն, եռօրյա, անուդ, անոթ:

5. Գրի՛ր, թե հետևյալ բայերը ի՞նչ ժամանակով են դրված.

Խոստանում եմ, լողացավ,  դուրս կգա, առողջանում է, հավանել էի, սրտնեղում է, գալիս ենք, եկել են, պարելու է, պիտի ողջունի, մոռացել է։

Մայրենի 31.03.2025

Առաջադրանքներ

1.Առանձնացրու տրված բառերի բաղադրիչները, ընդգծիր վերջածանցները:
Մայրենի, ամանեղեն, մեղմիկ, ընթերցարան, ընկերաբար, լալկան, թղթե, սրիչ, ծածկոց, իջվածք, ֆրանսուհի, հոսք:
2. Ածանցների օգնությամբ տրված բառերով կազմիր՝
ա. անձ ցույց տվող բառեր -իչ ածանցով
պատմել, թարգմանել, քննել, ուսուցանել, սրբագրել, տպագրել

պատմիչ, թարգմանիչ, քննիչ, ուսուցիչ, սրբագրիչ, տպագրիչ:

բ. խնամող, որևէ բանով զբաղվող, պաշտոն կատարող անձ ցույց տվող բառեր -պան ածանցով
ուղտ, դուռ, ձի, այգի, պարտեզ, ջրաղաց, կառք, 

Ուղտապան, դռնապան, ձիապան, այգեպան, պարտիզպան, ջրաղացպան, կառապան:

գ. տեղի իմաստ արտահայտող բառեր -արան, -ոց, -անոց ածանցներով
ծաղիկ, դպիր, սուրճ, հյուր, գործ, հիվանդ, ճաշ, դարբին, մարզպետ, վարսավիր

ծաղկանոց, դպրոց, սրճարան, հյուրանոց, գործարան, հիվանդանոց, ճաշարան, դարբնոց, մարզպետարան, վարսավիրանոց:

3. -ակ, -իկ,-ուկ ածանցներով և տրված արմատներով կազմիր ածանցավոր բառեր:
Կամուրջ, դուռ, ձուկ, աթոռ, պանիր, սև, կղզի, մուկ, լեզու, աղջիկ, մժեղ, թիզ, բուն, գառ, խեղճ, ձոր, ձի, գետ, մարդ:

կամրջակ, դռնակ, ձկնիկ, աթոռակ, պանրիկ, սևուկ, կղզյակ, մկնիկ, լեզվակ, աղջնակ, մժղուկ, թզուկ, բնիկ, գառնուկ, խղճուկ, ձորակ, ձիուկ, գետակ, մարդուկ:
4. -ավուն վերջածանցով գունանուններ գրիր:

կապտավուն, սևավուն, դեղնավուն

5. Բառաշարքում առանձնացրու հոմանիշ ածականների 6 զույգ:
Լուռումունջ, ազնիվ, մեծամիտ, չնաշխարհիկ, լռելյայն, քաջ, սրտացավ, անկեղծ, չքնաղ, գոռոզ, խիզախ, գթասիրտ:

լուռումունջ-լռելյայն
ազնիվ-անկեղծ
մեծամիտ-գոռոզ
չնաշխարհիկ-չքնաղ
քաջ-խիզախ
սրտացավ-գթասիրտ

6. Բառաշարքում առանձնացրու հոմանիշ գոյականների 6 զույգ:
Վախ, դրացի,  մրրիկ, երկյուղ, երանգ, տրտմություն, փոթորիկ, կասկածանք, գույն, տարակուսանք, հարևան, թախիծ:

Վախ-երկյուղ
հարևան-դրացի
մրրիկ-փոթորիկ
տրտմություն-թախիծ
գույն-երանգ

Մայրենի 20.3.2025

Ստուգիչ առաջադրանքներ

1.Արտագրե՛լ՝ ըստ անհրաժեշտության լրացնելով գ, կ կամ ք։

Անգամ, ավագ, կողպեք, երգ, զուգել, թագավոր, վարակել, թարգմանել, կարագ, կարգ, հագնել, հանքափոր, հոգնել, հոգի, հոգնակի, ձագ, ձիգ, ճիգ, ճրագ, մարգարե, մարգարիտ, փեղկ, տրտմաշուք, փողք, նորոգել, շոգ, ոգի, պատարագ, պարգև, սուգ, արտասուք, փակցնել, թաքցնել, ուրագ, օգնել, վարուցանք, օգուտ։

2.Օդօրինակօգուտօղօր բառերից կազմի՛ր ուրիշ բառեր՝ դրանք գործածելով բառի տարբեր դիրքերում:
Օրինակ՝ օրոր – օրորոց, մեղմօրոր

օդ-օդանավ-օդանավակայան

օրինակ-յուրօրինակ

օգուտ-օգտակար

օղ- ականջօղ,օղակ

օր-շաբաթօրյակ

3.Առանձին սյունակներով դուրս գրե՛լ նախածանց,
վերջածանց, ինչպես նաև թե՛ նախածանց, թե՛ վերջածանց ունեցող բառերը։

Անհայտ, խնձորենի, անմտություն, հակաթույն, մթերային, տգեղ,
վերահաշվում, անհոգաբար, կաղնուտ, անհավատալի, միլիոնավոր, չկամ,
ցուցանակ, կղզյակ,
հայրական, տրամագծորեն, անհարմար, ապաշնորհ, դժգոհություն, հավաքածու, լսարան, համատեղություն, ծիծաղելի, անթիվ, մորթեղեն, միտք։

  1. Նախածանց ունեցող բառեր

անհայտ

հակաթույն

տգեղ

անհավատալի

չկամ

անհարմար

ապաշնորհ

դժգոհություն

անթիվ

  1. Վերջածանց ունեցող բառեր

(Բառի մեջ ընդգծված է վերջածանցը)

խնձորենի

մթերային

կաղնուտ(ուտ)

միլիոնավոր(ավոր)

ցուցանակ(ակ)

կղզյակ(յակ)

հայրական(ական)

տրամագծորեն(որեն)

հավաքածու(ածու)

լսարան(արան)

ծիծաղելի(ելի)

մորթեղեն(եղեն)

  1. Բառեր, որոնք ունեն և՛ նախածանց, և՛ վերջածանց

անհարմար(ար)

անհավատալի(ալի)

անմտություն(ություն)

դժգոհություն(ություն)

ապաշնորհ(ոնք)

վերահաշվում(ում)

անմտություն

վերահաշվում

անհոգաբար

Հաստատուն մագնիսներԼույսի աղբյուրներ,լույսի ուղղագիծ տարածում:Արեգակի և լուսնի  խավարումներ: Մարտի 17-21

Հաստատուն մագնիսներ

Մագնիսները, էլեկտրականացած մարմինների նման կարող են փոխազդել։ Դրանք փոխազդում են իրենց շուրջ գոյություն ունեցող մագնիսական դաշտերի միջոցով։ Մի մագնիսի մագնիսական դաշտն ազդում է մյուս մագնիսի վրա։ Եվ հակառակը՝ երկրորդ մագնիսի մագնիսական դաշտն էլ ազդում է առաջին մագնիսի վրա։Երկաթը, կոբալտը, թուջը, պողպատը և մի քանի այլ համաձուլվածքներ մագնիսական երկաթաքարի ազդեցությամբ ձեռք են բերում մագնիսական հատկություններ և երկար ժամանակ պահպանում այն։ 
Այն մարմինները, որոնք երկար ժամանակ պահպանում են իրենց մագնիսական հատկությունները, կոչվում են հաստատուն մագնիսներ կամ պարզապես մագնիսներ:
Մագնիսի այն մասերը, որտեղ մագնիսական ազդեցությունն առավել ուժեղ է, անվանում են մագնիսական բևեռներ։ Մագնիսներն ունեն երկու բևեռ՝ հյուսիսային և հարավային։Երկու մագնիսների տարանուն բևեռները ձգում են իրար, իսկ նույնանուն բևեռները՝ վանվում իրարից։Ընդունված է հյուսիսային բևեռը ներկել կապույտ գույնով և նշանակել N տառով, հարավայինը՝ կարմիր և նշանակել S տառով։

Կողմնացույց

Երկիրն օժտված է մագնիսական հատկություններով: Նա կարող է դիտվել որպես մի հսկայական մագնիս:Երկրի աշխարհագրական և մագնիսական բևեռները հակառակ են դասավորված։
Երկրի հյուսիսային աշխարհագրական բևեռի մոտ տեղակայված է  հարավային  մագնիսական բևեռը, իսկ հարավային աշխարհագրական բևեռի մոտ՝  հյուսիսային  մագնիսական բևեռը։

Կողմնացույցի մագնիսական սլաքը փոքր, հաստատուն մագնիս է, որը կողմնացույցի հիմնական մասն է։

Տեղանքում կողմնորոշվելու համար է օգտագործվում կողմնացույցը։  Կողմնացույցի աշխատանքը պայմանավորված է նրանով, որ Երկիրը նույնպես մագնիս է՝ իր մագնիսական բևեռներով և մագնիսական դաշտով։ Կողմնացույցի սլաքի հյուսիսային բևեռը ձգվում է Երկրի մագնիսական հարավային բևեռի կողմից՝ որպես տարանուն բևեռներ և ուղղվում դեպի այն։ Նույն պատճառով կողմնացույցի սլաքի հարավային բևեռը ուղղվում է Երկրի մագնիսական հյուսիսային բևեռի կողմը։
Ուժեղ տաքացման ժամանակ մագնիսները կորցնում են իրենց մագնիսական հատկությունները։ Այս երևույթը կոչվում է ապամագնիսացում:
Մագնիսների օգտագործման բնագավառը բավականին լայն է։ Մագնիսներ կան մանկական խաղալիքներում, հեռախոսներում, բարձրախոսներում։ Դրանք կիրառվում են տեխնիկայի շատ բնագավառներում, բժշկության մեջ, կենցաղում։

Լույսի աղբյուրներ,լույսի ուղղագիծ տարածում:Արեգակի և լուսնի խավարումներ:

Բազմաթիվ դիտումներով և փորձերով հաստատվել է, որ թափանցիկ համասեռ միջավայրում լույսը տարածվում է ուղղագիծ։
Օրինակ
Եթե լույսի աղբյուրի և մեր աչքի միջև տեղադրենք անթափանց մարմին, ապա լույսի աղբյուրը մենք չենք տեսնի, քանի որ լույսի ուղղագիծ տարածման հետևանքով ճառագայթը չի կարողանա շրջանցել խոչընդոտը:
Լույսի ուղղագիծ տարածմամբ են բացատրվում ստվերների առաջացումըԱրեգակի, Լուսնի խավարումները և այլ երևույթներ:

Ստվերի առաջացումը

Լույսի ուղղագիծ տարածմամբ է բացատրվում ստվերի առաջացումը: Նկարներում պատկերված են անթափանց մարմիններ՝ գունդ և սափոր:
Փոքր չափեր ունեցող լույսի S աղբյուրով լուսավորելիս Bէկրանին առաջանում է ստվեր: Եթե լույսը ուղղագիծ չտարածվեր, ապա կշրջանցեր գունդը կամ սափորը և կլուսավորեր դրա հետևում գտնվող էկրանի ողջ տիրույթը:
Լույսի ուղղագիծ տարածումն օգտագործում են տեղանքում կամ ստորգետնյա ուղիղ ճանապարհներ նախագծելու, ուղիղ գծով սյուներ տեղակայելու համար:
Սյուները տեղադրում են այնպես, որ բացի մոտակա սյունից` մնացածը չերևան:

Արեգակի և Լուսնի խավարումները 

Լուսինը լույսի աղբյուր չէ, այն սեփական լույսից զուրկ անթափանց մարմին է, սակայն տեսանելի է, քանի որ անդրադարձնում է Արեգակից իր վրա ընկնող ճառագայթները։
Երբ Լուսինը հայտնվում է Արեգակի և Երկրի միջև, լրիվ կամ մասնակի չափով ծածկում է Արեգակի տեսանելի սկավառակը, Լուսնի կոնաձև ստվերն ընկնում է Երկրի վրա և տեղի է ունենում Արեգակի խավարում։
Երկրի մակերևույթի՝ լրիվ ստվերի սահմաններում հայտնված մասերից, դիտվում է Արեգակի լրիվ խավարում, իսկ ոչ լրիվ ստվերում գտնվող տեղերից դիտվում է Արեգակի մասնակի խավարումը։ 
Արեգակի խավարում դիտվում է, երբ Լուսինը հայտնվում է Արեգակի և Երկրի միջև:

Լուսնի խավարումը դիտվում է, երբ Երկիրը հայտնվում է Արեգակի և Լուսնի միջև:

Այդ դեպքում Լուսինը գտնվում է Երկրի կողմից առաջացած ստվերի տիրույթում:
Արեգակի և Լուսնի խավարումները գիտնականները կարողանում են մեծ ճշգրտությամբ կանխատեսել կատարվելուց շատ տարիներ առաջ:

Պատասխանել հարցերին

 1.Ո՞ր մարմինն է կոչվում հաստատուն մագնիս:

Հաստատուն մագնիս կոչվում են այն մարմինները, որոնք երկար ժամանակ պահպանում են իրենց մագնիսական հատկությունները:

2. Մագնիսի ո՞ր մասերն են անվանում բևեռներ:

Բևեռ անվանում են մագնիսի այն մասերը, որտեղ մագնիսական ազդեցությունն ավելի ուժեղ է:

3. Ի՞նչ է կողմնացույցը, և ինչո՞վ է պայմանավորված նրա աշխատանքը:

Կողմնացույցը սարք է, որը ցույց է տալիս բևեռները: Կողմնացույցի աշխատանքը պայմանավորված է նրանով, որ Երկիրը նույնպես մագնիս է և ունի բևեռներ (հարավային և հյուսիսային):

4. Ձեզ հայտնի ո՞ր բնագավառներում են օգտագործվում մագնիսները:

Մագնիսների օգտագործման բնագավառը բավականին շատ է: